Substraty do biogazowni rolniczej: co nadaje się z Twojego gospodarstwa

Biogazownia rolnicza pracuje na tym, co gospodarstwo wytwarza każdego dnia: gnojowicy, oborniku, kiszonkach i pozostałościach z produkcji. Od rodzaju i ilości substratów zależy moc instalacji, dlatego od nich zaczyna się każda analiza.

Zespół ECO TECOpublikowano: Aktualizacja: 3 min czytania

W skrócie

  • Biogaz rolniczy powstaje z produktów rolnych, produktów ubocznych rolnictwa (w tym odchodów zwierzęcych) oraz pozostałości przetwórstwa rolno-spożywczego.
  • W 2025 r. polskie biogazownie rolnicze przetworzyły blisko 7,7 mln ton surowców, z czego ok. 91% stanowiły odpady.
  • Tona kiszonki z kukurydzy daje kilkukrotnie więcej biogazu niż tona gnojowicy, dlatego liczy się cały bilans substratów, a nie pojedynczy surowiec.
  • Stały skład wsadu wspiera stabilną pracę instalacji.
Zbiornik fermentacyjny biogazowni ECO TEC 1 MW w Brzeźnicy
Biogazownia ECO TEC w Brzeźnicy, 1 MW

Czym są substraty i dlaczego od nich zaczyna się projekt

Substraty to materiał organiczny, z którego w procesie fermentacji metanowej powstaje biogaz. W gospodarstwie są to przede wszystkim nawozy naturalne, biomasa roślinna oraz pozostałości z produkcji i przetwórstwa. Ich rodzaj, ilość i dostępność w ciągu roku wyznaczają, jaką moc instalacji da się zasilić i jak stabilnie będzie ona pracować.

Dlatego pierwsza rozmowa o biogazowni dotyczy właśnie substratów: ile gnojowicy i obornika powstaje w gospodarstwie, jakie kiszonki są dostępne i co można pozyskać od sąsiednich gospodarstw lub zakładów przetwórczych.

Co prawo uznaje za substrat do biogazu rolniczego

Ustawa o odnawialnych źródłach energii definiuje biogaz rolniczy jako gaz otrzymywany w procesie fermentacji metanowej m.in. produktów rolnych oraz produktów ubocznych rolnictwa, w tym odchodów zwierzęcych. Definicja obejmuje też pozostałości z przetwórstwa produktów pochodzenia rolniczego, a wyłącza surowce z oczyszczalni ścieków i składowisk odpadów.

Wytwórca biogazu rolniczego korzysta wyłącznie z substratów wymienionych w tej definicji i prowadzi dokumentację ich ilości oraz rodzaju. Przy surowcu, którego klasyfikacja wymaga potwierdzenia, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) opisuje procedurę uzyskania opinii. Dla biogazowni realizowanych w trybie ustawy z 13 lipca 2023 r. o ułatwieniach dla biogazowni rolniczych obowiązuje lista substratów określona w rozporządzeniu.

Trzy grupy substratów w gospodarstwie

Nawozy naturalne. Gnojowica, obornik, pomiot drobiowy i gnojówka. To baza wsadu w gospodarstwach hodowlanych: powstają codziennie, przez cały rok, i są dostępne na miejscu.

Biomasa roślinna. Kiszonka z kukurydzy, traw, żyta czy buraków. Ma wysoką wydajność biogazu z tony i dobrze się magazynuje, dzięki czemu wyrównuje pracę instalacji między sezonami.

Produkty uboczne przetwórstwa rolno-spożywczego. Wywar gorzelniany, serwatka, wysłodki, pulpa ziemniaczana, pozostałości owoców i warzyw. Często dostępne lokalnie od zakładów przetwórczych.

Wsad biogazowni to zwykle mieszanina kilku substratów. Łączenie surowców o niższej i wyższej wydajności pozwala zwiększyć produkcję biogazu i regulować pracę instalacji.

Ile biogazu daje tona substratu

Poniższe wartości to orientacyjne zakresy z opracowań branżowych, podane dla świeżej masy. Rzeczywisty uzysk zależy od zawartości suchej masy, jakości i sposobu przechowywania surowca, dlatego dla konkretnego gospodarstwa wykonuje się bilans substratów.

SubstratSucha masaWydajność biogazu (m³ z tony świeżej masy)
Gnojowica bydła8–11%20–30
Gnojowica trzody chlewnej5–7%20–35
Obornik bydła20–25%40–50
Obornik trzody chlewnej20–25%55–65
Odchody drobiu (kurzeniec)30–32%70–90
Kiszonka z kukurydzy20–35%170–200
Kiszonka z żyta30–35%170–220

Wniosek praktyczny: nawozy naturalne zapewniają stałą, codzienną podstawę wsadu, a substraty o wysokiej wydajności podnoszą produkcję biogazu z tej samej objętości komór.

Z czego faktycznie powstaje biogaz rolniczy w Polsce

Według danych KOWR w 2025 r. do produkcji biogazu rolniczego zużyto blisko 7,7 mln ton surowców, a ok. 91% z nich stanowiły odpady. Z tej ilości powstało 515,2 mln m³ biogazu rolniczego i ponad 6,1 mln ton pofermentu, wykorzystywanego jako nawóz. W rejestrze wytwórców biogazu rolniczego na 28 maja 2026 r. było 209 instalacji należących do 175 podmiotów.

W zestawieniu KOWR za 2022 r. największe pozycje stanowiły wywar pogorzelniany (ok. 1,07 mln ton), gnojowica (ok. 0,93 mln ton), odpady z przetwórstwa spożywczego (ok. 0,78 mln ton) oraz pozostałości z owoców i warzyw (ok. 0,77 mln ton). Sektor opiera się więc przede wszystkim na produktach ubocznych i pozostałościach.

Jak dobrać substraty do swojej instalacji

  • Zacznij od tego, co masz na miejscu. Własne nawozy naturalne i kiszonki to najpewniejsze źródło wsadu.
  • Policz dostępność w całym roku. Liczy się ilość dostępna co miesiąc, razem z możliwością magazynowania.
  • Dbaj o stały skład wsadu. Bakterie metanowe najlepiej pracują w stabilnych warunkach, więc regularne dostawy tych samych surowców wspierają równą produkcję biogazu.
  • Sprawdź lokalne źródła. Zakłady przetwórcze i sąsiednie gospodarstwa mogą uzupełnić bilans.
  • Zaplanuj wykorzystanie pofermentu. Poferment wraca na pola jako nawóz.

Co sprawdzamy podczas analizy gospodarstwa

W ECO TEC analizę zaczynamy od rozmowy o substratach: rodzajach, ilościach i dostępności w ciągu roku. Zestawiamy je z zapotrzebowaniem gospodarstwa na prąd i ciepło oraz z warunkami działki i przyłącza. Na tej podstawie dobieramy moc instalacji. Naszą biogazownię 1 MW w Brzeźnicy można zobaczyć na żywo po umówieniu wizyty.

Pytania i odpowiedzi

Czy gnojowica wystarczy do zasilenia biogazowni?

Gnojowica daje stałą, codzienną podstawę wsadu. O mocy instalacji decyduje jej ilość oraz udział substratów o wyższej wydajności, takich jak obornik czy kiszonki. Bilans dla konkretnego gospodarstwa pokazuje analiza substratów.

Czy biogazownia rolnicza opiera się na kukurydzy?

W 2025 r. ok. 91% surowców zużytych w polskich biogazowniach rolniczych stanowiły odpady i pozostałości. Kiszonki są cennym uzupełnieniem o wysokiej wydajności, a dobór substratów zależy od profilu gospodarstwa.

Co dzieje się z substratami po fermentacji?

Powstaje poferment, który wraca na pola jako nawóz. W 2025 r. w polskich biogazowniach rolniczych powstało ponad 6,1 mln ton pofermentu.

Źródła

Powiązane materiały