Substraty do biogazowni rolniczej: co nadaje się z Twojego gospodarstwa
Biogazownia rolnicza pracuje na tym, co gospodarstwo wytwarza każdego dnia: gnojowicy, oborniku, kiszonkach i pozostałościach z produkcji. Od rodzaju i ilości substratów zależy moc instalacji, dlatego od nich zaczyna się każda analiza.
W skrócie
- Biogaz rolniczy powstaje z produktów rolnych, produktów ubocznych rolnictwa (w tym odchodów zwierzęcych) oraz pozostałości przetwórstwa rolno-spożywczego.
- W 2025 r. polskie biogazownie rolnicze przetworzyły blisko 7,7 mln ton surowców, z czego ok. 91% stanowiły odpady.
- Tona kiszonki z kukurydzy daje kilkukrotnie więcej biogazu niż tona gnojowicy, dlatego liczy się cały bilans substratów, a nie pojedynczy surowiec.
- Stały skład wsadu wspiera stabilną pracę instalacji.

Czym są substraty i dlaczego od nich zaczyna się projekt
Substraty to materiał organiczny, z którego w procesie fermentacji metanowej powstaje biogaz. W gospodarstwie są to przede wszystkim nawozy naturalne, biomasa roślinna oraz pozostałości z produkcji i przetwórstwa. Ich rodzaj, ilość i dostępność w ciągu roku wyznaczają, jaką moc instalacji da się zasilić i jak stabilnie będzie ona pracować.
Dlatego pierwsza rozmowa o biogazowni dotyczy właśnie substratów: ile gnojowicy i obornika powstaje w gospodarstwie, jakie kiszonki są dostępne i co można pozyskać od sąsiednich gospodarstw lub zakładów przetwórczych.
Co prawo uznaje za substrat do biogazu rolniczego
Ustawa o odnawialnych źródłach energii definiuje biogaz rolniczy jako gaz otrzymywany w procesie fermentacji metanowej m.in. produktów rolnych oraz produktów ubocznych rolnictwa, w tym odchodów zwierzęcych. Definicja obejmuje też pozostałości z przetwórstwa produktów pochodzenia rolniczego, a wyłącza surowce z oczyszczalni ścieków i składowisk odpadów.
Wytwórca biogazu rolniczego korzysta wyłącznie z substratów wymienionych w tej definicji i prowadzi dokumentację ich ilości oraz rodzaju. Przy surowcu, którego klasyfikacja wymaga potwierdzenia, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) opisuje procedurę uzyskania opinii. Dla biogazowni realizowanych w trybie ustawy z 13 lipca 2023 r. o ułatwieniach dla biogazowni rolniczych obowiązuje lista substratów określona w rozporządzeniu.
Trzy grupy substratów w gospodarstwie
Nawozy naturalne. Gnojowica, obornik, pomiot drobiowy i gnojówka. To baza wsadu w gospodarstwach hodowlanych: powstają codziennie, przez cały rok, i są dostępne na miejscu.
Biomasa roślinna. Kiszonka z kukurydzy, traw, żyta czy buraków. Ma wysoką wydajność biogazu z tony i dobrze się magazynuje, dzięki czemu wyrównuje pracę instalacji między sezonami.
Produkty uboczne przetwórstwa rolno-spożywczego. Wywar gorzelniany, serwatka, wysłodki, pulpa ziemniaczana, pozostałości owoców i warzyw. Często dostępne lokalnie od zakładów przetwórczych.
Wsad biogazowni to zwykle mieszanina kilku substratów. Łączenie surowców o niższej i wyższej wydajności pozwala zwiększyć produkcję biogazu i regulować pracę instalacji.
Ile biogazu daje tona substratu
Poniższe wartości to orientacyjne zakresy z opracowań branżowych, podane dla świeżej masy. Rzeczywisty uzysk zależy od zawartości suchej masy, jakości i sposobu przechowywania surowca, dlatego dla konkretnego gospodarstwa wykonuje się bilans substratów.
| Substrat | Sucha masa | Wydajność biogazu (m³ z tony świeżej masy) |
|---|---|---|
| Gnojowica bydła | 8–11% | 20–30 |
| Gnojowica trzody chlewnej | 5–7% | 20–35 |
| Obornik bydła | 20–25% | 40–50 |
| Obornik trzody chlewnej | 20–25% | 55–65 |
| Odchody drobiu (kurzeniec) | 30–32% | 70–90 |
| Kiszonka z kukurydzy | 20–35% | 170–200 |
| Kiszonka z żyta | 30–35% | 170–220 |
Wniosek praktyczny: nawozy naturalne zapewniają stałą, codzienną podstawę wsadu, a substraty o wysokiej wydajności podnoszą produkcję biogazu z tej samej objętości komór.
Z czego faktycznie powstaje biogaz rolniczy w Polsce
Według danych KOWR w 2025 r. do produkcji biogazu rolniczego zużyto blisko 7,7 mln ton surowców, a ok. 91% z nich stanowiły odpady. Z tej ilości powstało 515,2 mln m³ biogazu rolniczego i ponad 6,1 mln ton pofermentu, wykorzystywanego jako nawóz. W rejestrze wytwórców biogazu rolniczego na 28 maja 2026 r. było 209 instalacji należących do 175 podmiotów.
W zestawieniu KOWR za 2022 r. największe pozycje stanowiły wywar pogorzelniany (ok. 1,07 mln ton), gnojowica (ok. 0,93 mln ton), odpady z przetwórstwa spożywczego (ok. 0,78 mln ton) oraz pozostałości z owoców i warzyw (ok. 0,77 mln ton). Sektor opiera się więc przede wszystkim na produktach ubocznych i pozostałościach.
Jak dobrać substraty do swojej instalacji
- Zacznij od tego, co masz na miejscu. Własne nawozy naturalne i kiszonki to najpewniejsze źródło wsadu.
- Policz dostępność w całym roku. Liczy się ilość dostępna co miesiąc, razem z możliwością magazynowania.
- Dbaj o stały skład wsadu. Bakterie metanowe najlepiej pracują w stabilnych warunkach, więc regularne dostawy tych samych surowców wspierają równą produkcję biogazu.
- Sprawdź lokalne źródła. Zakłady przetwórcze i sąsiednie gospodarstwa mogą uzupełnić bilans.
- Zaplanuj wykorzystanie pofermentu. Poferment wraca na pola jako nawóz.
Co sprawdzamy podczas analizy gospodarstwa
W ECO TEC analizę zaczynamy od rozmowy o substratach: rodzajach, ilościach i dostępności w ciągu roku. Zestawiamy je z zapotrzebowaniem gospodarstwa na prąd i ciepło oraz z warunkami działki i przyłącza. Na tej podstawie dobieramy moc instalacji. Naszą biogazownię 1 MW w Brzeźnicy można zobaczyć na żywo po umówieniu wizyty.
Pytania i odpowiedzi
Czy gnojowica wystarczy do zasilenia biogazowni?
Gnojowica daje stałą, codzienną podstawę wsadu. O mocy instalacji decyduje jej ilość oraz udział substratów o wyższej wydajności, takich jak obornik czy kiszonki. Bilans dla konkretnego gospodarstwa pokazuje analiza substratów.
Czy biogazownia rolnicza opiera się na kukurydzy?
W 2025 r. ok. 91% surowców zużytych w polskich biogazowniach rolniczych stanowiły odpady i pozostałości. Kiszonki są cennym uzupełnieniem o wysokiej wydajności, a dobór substratów zależy od profilu gospodarstwa.
Co dzieje się z substratami po fermentacji?
Powstaje poferment, który wraca na pola jako nawóz. W 2025 r. w polskich biogazowniach rolniczych powstało ponad 6,1 mln ton pofermentu.
Źródła
- Biogazownie rolnicze w Polsce. Jakim dysponujemy potencjałem?
Gramwzielone.pl · Dostęp:
- Polska wieś produkuje coraz więcej energii. Biogazownie przerabiają miliony ton odpadów
GLOBEnergia · Dostęp:
- Krajowa produkcja biogazu rolniczego
KOWR · Dostęp:
- Zmiana definicji biogazu rolniczego — proces weryfikacji surowców
KOWR, prezentacja 17.10.2019 · Dostęp:
- Mikroinstalacje
KOWR, gov.pl · Dostęp:
- Substraty do produkcji biogazu — tablica edukacyjna
Fundacja na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa · Dostęp:
- M. Szymańska, Poferment nawozem dla rolnictwa
KSOW · Dostęp:
- J. Sikora, B. Jagodziński, Wydajność kosubstratu stosowanego w biogazowni rolniczej
Agro ICM · Dostęp:
- Ułatwienia dotyczące biogazowni rolniczych
e-prawnik.pl · Dostęp:
